Содом жана Гоморра шаарлары

Лут пайгамбар Ибрахим пайгамбар менен бир доордо жашаган. Аз. Лут Аз. Ибрахимге кошуна коомдордун бирине элчи (пайгамбар) катары жөнөтүлгөн эле. Бул коом Куранда айтылышы боюнча, ал күнгө чейин жер бетинде эч болбогон бир бузукулукту, гомосексуалдуулукту жасашчу эле. Аз. Лут аларга бул бузукулуктан кайткыла деп айтканда жана аларга Аллахтын чакырыгын алып келгенде аны жалганга чыгарышты, Аз. Луттун пайгамбарлыгын танышты жана бузукулуктарын улантышты. Мунун натыйжасында коом коркунучтуу бир балээ менен кыйратылды.

Лут да коомуна мындай деген эле: «Силерден мурда ааламдардан эч ким кылбаган уятсыз-жамандыкты кылып жатасыңарбы? «Чынында силер аялдарды коюп, каалоо менен эркектерге жакындап жатасыңар. Чынында силер чектен чыккан (адашкан) бир коомсуңар.» ... Жана аларга бир (азап) жамгырын жаадырдык. Мына кылмышкер-күнөөкөрлөрдүн туш болгон натыйжасына бир кара. (Аьраф Сүрөсү, 80-84)

Шексиз Биз, бузукулук кылгандыгы үчүн, бул өлкө калкына асмандан жийиркеничтүү бир азап түшүрөбүз.» Ант болсун, Биз акыл жүгүртө алган бир коом үчүн ал жерде апачык бир аят калтырдык. (Анкебут Сүрөсү, 34-35)

Аз. Лут жашаган жана кийин кыйроого кабылган бул шаардын Байыркы Ахиттеги (Ветхий Завет) аты – бул Содом. Кызыл деңиздин түндүгүндө отурукташкан бул коомдун Куранда жазылгандай абалда кыйратылганы аныкталган. Археологиялык изилдөөлөрдөн шаардын учурдагы Израил-Иордания чек арасы бою созулган Туз Көлүнүн (Өлүк деңиз) жакын жеринде жайгашканы белгилүү болгон. Илимпоздордун табылгалары боюнча бул аймак абдан көп санда күкүрт менен капталган. Ушул себептен бүт аймакта жаныбар же өсүмдүктүн эч кандай түрү жашабайт жана бул аймак кыйроонун бир символу абалында.

Белгилүү болгондой, күкүрт вулкан атылуулары натыйжасында пайда болчу бир элемент. Куранда билдирилген кыйратуу жолунун жер титирөө жана вулкандык жарылуулар экендигинин апачык далилдери бар. Немец археолог Вернер Келлер бул аймак жөнүндө мындай дейт:

Бул аймакта бир күнү абдан чоң бир чөгүүдө жарылуулар, чагылгандар, өрттөр жана табигый газдар менен бирге коркунучтуу бир жер титирөө болгон жана Сиддим өрөөнү менен бирге Лут коомунун шаарлары жердин тереңине көмүлүшкөн эле... Бул жер титирөө учурунда жердин үстүңкү катмарынын жарылып чөгүшү үсүңкү катмардын астында тынч жаткан вулкандарга эркин жол ачкан. Шерианын жогорку өрөөнүндө бүгүнкү күндө да өчкөн кратерлер кезигет жана ал жерлерде акиташ катмарлары бетинде ири лава массалары жана базальт катмарлары орун алган.

Мына ушул лава жана базальт катмарлары өз учурунда бул жерде вулкандык бир жарылуу жана жер титирөө болгонун көрсөткөн эң чоң далил. Ансыз деле Лут көлү же болбосо башка бир аты менен Өлүк деңиз активдүү бир сейсмикалык аймактын, т.а. бир жер титирөө поясынын дал үстүндө жайгашкан.

Өлүк деңиздин түбү Рифт өрөөнү деп аталган тектоникалык бир чөккөн жерде жайгашкан. Бул өрөөн түндүктө Таберия көлүнөн түштүктө Арабах өрөөнүнүн ортосуна чейин 300 километрлик бир узундукта орун алат.

Лут коому кабылган балээнин техникалык тарабы геологдордун изилдөөлөрүнөн белгилүү болууда. Ал боюнча, Лут коомун жок кылган жер титирөө абдан узун бир жер жаракасынын натыйжасында пайда болгон: Шериа дарыясынын ордун түзгөн 190 километрлик аралык бою Шериа дарыясы жалпысы 180 метрге төмөндөйт. Бул абал жана Лут көлүнүн деңиз деңгээлинен 400 метр төмөн болушу бул жерде бир убактарда чоң бир геологиялык окуянын болуп өткөнүн көрсөткөн маанилүү далилдерден.

Шериа дарыясы менен Лут көлүнүн мындай кызыктуу түзүлүшү болсо жер шарынын бул аймагынан өткөн бир жараканын бир бөлүгү гана. Бул жарака Торос тоолорунун этегинен баштап түштүктү көздөй Лут көлүнүн түштүк жээктеринен жана Арап көлүнүн үстүнөн Акабе корфезун көздөй узанып, ал жерден болсо Кызыл деңизден өтүп Африкада бүтөт. Бул узун чөккөн жерлерде күчтүү вулкандык кыймылдардын бар экени белгилүү болууда. Израилдеги Желиле тоолорунда, Иорданиянын бийик жайлоо тараптарында, Акабе корфезу жана башка жакын жерлерде кара базальт жана лавалар бар.

Бардык бул калдыктар жана географиялык өзгөчөлүктөр Лут көлүндө чоң бир геологиялык окуянын болуп өткөнүн көрсөтүүдө.

National Geographic журналынын 1957-жыл декабрь айындагы санында бул жөнүндө мындай сөздөр орун алган:

Содом дөбөсү Өлүк деңизди көздөй көтөрүлөт. Эч ким бүгүнкү күнгө чейин жок болгон шаарлар Содом жана Гоморраны таба албады, бирок илимпоздордун ою боюнча бул шаарлар аска таштардын маңдайындагы Сиддим өрөөнүндө турушат. Чоң ыктымалдуулук менен, Өлүк деңиздин ашкан суулары жана жер титирөөнүн астында калышкан.

Кыйроого дуушар болгон бул шаар жөнүндө ишарат кылынган маалыматтардын бири болсо – бул Хижр Сүрөсүнүн 76-аятында айтылгандай, бул шаарлардын алигече чоң жолдун үстүндө турушу. Географтар бул аймактын Арап жарым аралынан Сирия жана Египетке чейин созулган Өлүк деңиздин түштүк чыгышындагы бир чоң жолдун үстүндө жайгашканын аныкташкан.

Заматта (мекендерин) астын-үстүн кылдык жана (алардын) үстүнө балчыктан бышырылган таш жаадырдык. Албетте, мында «терең бир аң-сезимге ээ болгондор» үчүн чынында аяттар бар. Ал (шаар да) чынында бир жол үстүндө (дагы эле) турат. Албетте, мында ыйман келтиргендер үчүн чынында аяттар бар. (Хижр Сүрөсү, 74-77)